Na een overlijden willen veel mensen tijdens het afscheidsproces hun dierbare vaak nog graag zien, aan kunnen raken en dichtbij zich hebben. Een goede opbaring kan daarbij veel betekenen. Thanotopraxie geeft familie en vrienden net als bij opbaring met koeling de gelegenheid om op hun eigen moment afscheid te nemen, thuis of op een andere gewenste locatie. Voordat ik thanotopraxie verder uitleg deel ik eerst even wat informatie over.

Koeling of thanotopraxie?

Om het lichaam tot aan de uitvaart goed te houden, wordt veelal gebruikgemaakt van koeling. Dit is vaak een zogenaamde ‘onder-koeling’ of ‘bed-koeling’ die bestaat uit een koelunit(30 cm x 30 cm x 30 cm) met daaraan een netsnoer en een slang met daaraan een koelplaat (Zie foto’s hieronder). Dit apparaat wordt gewoon thuis of op een andere locatie locatie op het stroomnet aangesloten. De koelplaat wordt onder de kist of bij een bed-opbaring onder het lichaam van de overledene geplaatst om het lichaam koel te houden. Er wordt veel minder gebruik gemaakt van de zogenaamde ‘bovenkoeling’. Hier wordt het koelapparaat (een soort kleine airco) bovenin de kist gehangen. Bovenkoeling kan ook in combinatie met onder-koeling gebruikt worden (zie foto’s hieronder).

Wat doet koeling?

Koeling vertraagt het natuurlijk ontbindingsproces. Het lichaam wordt bij een opbaring maximaal zes dagen gekoeld. Het lichaam voelt hierdoor koud aan en de gelaatskleur en kleur van de handen zijn hierdoor bleek, omdat er immers geen actieve doorbloeding meer is. Tijdens de opbaring ontstaat er doorgaans wat ijsafzetting als gevolg van de continu koeling. Bij het opheffen van een opbaring kan dit wat hinderlijk zijn.

bedkoeling
Koelplaat met koelunit voor een bedopbaring:
bovenkoeler
De veel minder gebruikte boven-koelunit:

De koelapparatuur (onderkoeling of bed-koeling) op bovenstaande afbeelding en de bovenkoeling of kistkoeling op onderstaande afbeelding kunnen eenvoudig worden gehuurd, bijvoorbeeld via Correct-Monnereau. uitvaartdiensten. Vraag er naar bij de uitvaartleider, hij kan inschatten wat er nodig is en regelt dit tijdig voor je. De uitvaartbegeleider zorgt ook voor de juiste installatie en het halen en brengen van de koelinstallatie.

thanotopraxie

Er bestaat ook een andere mogelijkheid bij opbaring, namelijk een lichte vorm van balseming. Dit noemen we thanatopraxie. Het woord thanatopraxie komt uit het Grieks en is een samenstelling van de woorden thanatos (dood) en praxis (handeling).

Bij thanatopraxie of lichte balseming wordt het natuurlijke ontbindingsproces eveneens tijdelijk vertraagd. Daardoor is tijdens de opbaring in de meeste gevallen geen koeling nodig. Het lichaam blijft op kamertemperatuur en behoud daarbij een meer natuurlijker kleur en uitstraling.

  • Wat gebeurt er tijdens thanothopraxie?
  • Wat zijn de voordelen en beperkingen?
  • Wat kost het?
  • Hoe zit het met de gevolgen voor het milieu?

Dit beschrijf ik hieronder:

Wat is thanatopraxie?

 Thanatopraxie is een tijdelijke conserverende behandeling van het lichaam na overlijden, uitgevoerd door een gecertificeerd thanotopracteur. 
  • Dit specialistische werk mag alleen worden uitgevoerd door een gecertificeerd thanotopracteur. Vraag de uitvaartbegeleider naar de mogelijkheden. Hij kan dit bijvoorbeeld regelen via Correct-Monnereau uitvaartdiensten.

Tijdens de behandeling wordt via het bloedvatenstelsel een speciale conserverende vloeistof ingebracht. Tegelijkertijd worden bloed en een deel van het lichaamsvocht afgevoerd. De behandeling vertraagt het natuurlijke ontbindingsproces dat na het overlijden optreedt.

Het belangrijkste verschil met balseming zoals we die bijvoorbeeld uit andere landen kennen, is de duur van de conservering.

In Nederland bepaalt artikel 71 van de Wet op de lijkbezorging dat een lichaam een conserverende behandeling mag ondergaan die ten hoogste tien dagen effect heeft. Langdurige balseming is in Nederland in beginsel niet toegestaan, behalve in specifieke situaties, bijvoorbeeld wanneer een overledene naar het buitenland wordt vervoerd of het lichaam ter beschikking van de wetenschap wordt gesteld.

Thanatopraxie wordt daarom ook lichte balseming genoemd.

Waarom kiezen voor thanatopraxie?

De belangrijkste reden is meestal niet technisch, maar persoonlijk.

Wanneer iemand thuis of op een andere locatie wordt opgebaard, is het prettiger wanneer er geen koelplaat, koelelementen of andere apparatuur nodig zijn.

Bij traditionele koeling wordt het lichaam sterk afgekoeld. Daardoor voelt iemand bij aanraking koud aan. Na thanatopraxie neemt het lichaam uiteindelijk ongeveer de omgevingstemperatuur aan.

Voor sommige nabestaanden maakt dit het aanraken van hun dierbare gemakkelijker. Ook kan de kleur van de huid na de behandeling verbeteren en kunnen bepaalde verkleuringen verminderen. Hoe goed dat lukt, verschilt per persoon en is afhankelijk van onder andere de lichamelijke conditie en omstandigheden rond het overlijden.

Dat laatste vind ik belangrijk om te benadrukken: thanatopraxie geeft geen garantie dat een overledene er gedurende de hele opbaring onveranderd uit blijft zien.

Een lichaam blijft ook na een behandeling een lichaam waarin natuurlijke processen plaatsvinden.

Wat gebeurt er tijdens de behandeling?

Thanatopraxie wordt uitgevoerd door een hiervoor opgeleide specialist, een erkend thanatopracteur.

Vooraf beoordeelt deze specialist de conditie van het lichaam. Vervolgens wordt een conserverende vloeistof via een bloedvat ingebracht. Daarvoor wordt meestal een slagader in de hals of lies gebruikt. Tegelijkertijd worden bloed en lichaamsvocht afgevoerd.

De samenstelling en hoeveelheid van de vloeistof wordt afgestemd op de toestand van het lichaam.

Het is dus daadwerkelijk een lichamelijke ingreep.

Je hoeft als nabestaande niet ieder technisch detail te kennen, maar wanneer je voor een behandeling kiest, vind ik het belangrijk dat je begrijpt wat er gebeurt. Zo kun je een bewuste keuze maken.

Na de behandeling wordt de overledene verder verzorgd, aangekleed en opgebaard.

Wat betekent thanatopraxie tijdens het afscheid?

Het verschil wordt vooral merkbaar tijdens de dagen van de opbaring.

Bij een succesvolle thanotopractie-behandeling is geen koeling nodig. Daardoor staat er bijvoorbeeld bij een thuis-opbaring geen koelinstallatie onder het bed of de kist.

Ook voelt het lichaam niet zo koud aan als bij een opbaring met geforceerde koeling.

Dat is vooral van betekenis voor mensen die graag dichtbij hun dierbare willen zijn. Een hand vasthouden, iemand nog even aanraken of samen rondom het bed zitten kan daardoor prettiger worden ervaren.

Dat betekent niet dat thanatopraxie noodzakelijk is voor een mooi afscheid. Ook met de traditionele koeling is dat goed mogelijk.

Het gaat om de vraag welke manier het beste past bij de overledene, de omstandigheden en de mensen die afscheid nemen.

Thanatopraxie of koeling: wat is het verschil?

  Thanatopraxie Traditionele koeling
Werking Tijdelijke lichte conservering van binnenuit Vertraging van ontbinding door verlaging van de lichaamstemperatuur
Koeling nodig In de meeste gevallen niet Ja
Temperatuur lichaam Richting omgevingstemperatuur Voelt duidelijk koud aan
Uiterlijk Kan kleur en bepaalde verkleuringen positief beïnvloeden Verandert de kleur  niet actief
Behandeling van het lichaam Inwendige behandeling nodig Geen inwendige conserverende behandeling
Apparatuur tijdens opbaring Meestal niet nodig Koeling noodzakelijk
Kosten Eenmalige behandeling Huur van de koel-apparatuur en controle gedurende meerdere dagen
Resultaat gegarandeerd Nee Nee

Conclusie: Beide methoden hebben voor en nadelen. Er bestaat geen methode die nu in iedere situatie de meest duurzame is.

Is thanatopraxie altijd mogelijk?

Nee…De conditie van het lichaam en de omstandigheden van het overlijden spelen een belangrijke rol. Bij bepaalde lichamelijke veranderingen, ziektebeelden of medische ingrepen kan een behandeling moeilijker zijn of minder resultaat geven.

Ook na een obductie, autoptie, sectie of orgaandonatie is thanatopraxie vaak nog mogelijk, maar de behandeling vraagt dan aanvullende handelingen en specialistische kennis. Uiteraard zijn er hierdoor dan ook meer kosten aan verbonden.

Daarom hoort vooraf altijd een beoordeling door een deskundige thanatopracteur plaats te vinden.

Wat kost thanatopraxie?

Ook de kosten mogen open besproken worden.

Er bestaat geen landelijk vastgesteld tarief. De prijs hangt onder andere af van de aanbieder, de plaats waar de behandeling wordt uitgevoerd, vervoer en eventuele aanvullende verzorging.

Actuele tarieven uit 2026 laten zien dat een standaardbehandeling bij gespecialiseerde aanbieders grofweg rond €600 tot €800 ligt. Zo vermeldt Cura Mortu Orum voor 2026 een tarief van €636,55 voor een reguliere behandeling. Andere gespecialiseerde aanbieders noemen bijvoorbeeld €595, €650 of hogere bedragen wanneer de behandeling op een externe locatie wordt uitgevoerd.

Na een obductie, orgaandonatie of andere bijzondere omstandigheden komen daar doorgaans nog extra kosten bovenop.

Daar staat tegenover dat bij thanatopraxie doorgaans geen aparte kosten meer nodig zijn voor een koelinstallatie en het gebruik daarvan tijdens de opbaring.

Daarom is alleen het vergelijken van de prijs van de behandeling met de huurprijs van een koeling niet voldoende. Het gaat om de totale kosten van de gekozen manier van opbaren.

Mijn advies is daarom altijd vooraf een duidelijke kostenopgave te vragen.

Is thanatopraxie duurzamer dan koelen?

Hier moeten we voorzichtig zijn met eenvoudige conclusies.

Op het eerste gezicht lijkt het aantrekkelijk om te zeggen dat geen elektriciteitsverbruik voor koeling automatisch duurzamer is. Maar bij thanatopraxie maakt men gebruik van conserverende stoffen en ook de productie, het transport, het gebruik en de verwerking daarvan hebben gevolgen voor mens en milieu.

Wetenschappelijke studies naar balseming laten zien dat gebruikte conserveringsmiddelen onder andere formaldehyde en andere chemische stoffen kunnen bevatten. Onderzoek naar afvalwater uit balsemingsprocessen heeft verschillende chemische verontreinigingen aangetroffen.

Daarbij moet wel een belangrijke kanttekening worden geplaatst: Een groot deel van dit onderzoek is uitgevoerd naar andere vormen van balseming, onder andere in Noord Amerika en in anatomische laboratoria. Dat is niet hetzelfde als de Nederlandse lichte balseming zoals die bij een uitvaart wordt toegepast.

Daarom vind ik het niet verantwoord om zonder aanvullend vergelijkend onderzoek te stellen dat thanatopraxie duurzamer of juist minder duurzaam is dan traditioneel koelen.

Wel is duidelijk dat zowel energiegebruik als de gevolgen van het gebruik van conserverende middelen meegewogen moeten worden wanneer duurzaamheid een belangrijke rol speelt bij de afweging.

Formaldehyde en gezondheid

Formaldehyde verdient daarbij afzonderlijke aandacht.

Deze stof wordt in verschillende conserverende vloeistoffen gebruikt en blootstelling eraan kan schadelijk zijn. Wetenschappelijk onderzoek richt zich daarom vooral op de beroepsmatige blootstelling van mensen die regelmatig balsemingswerkzaamheden uitvoeren. Goede ventilatie, werkmethoden en beschermingsmaatregelen zijn daarbij belangrijk.

Voor nabestaanden is dat een andere situatie dan voor een professional die herhaaldelijk met deze stoffen werkt.

Een persoonlijke keuze

Thanatopraxie is geen noodzakelijke behandeling na overlijden. Het is een mogelijkheid.

Voor de ene familie past een traditionele opbaring met koeling prima. Een andere familie vindt het juist prettig wanneer een dierbare thuis kan liggen zonder koelapparatuur en het lichaam minder koud aanvoelt.

Er bestaat geen juiste of verkeerde keuze.

Wat telt is dat je weet waarvoor je kiest.

Juist in de dagen na een overlijden komen veel beslissingen in korte tijd op nabestaanden af. Goede uitleg vooraf helpt om bewust keuzes te kunnen maken.

Doe het vooral niet omdat iets nu eenmaal altijd zo gedaan wordt.

Vraag wat er mogelijk is. Vraag wat er met het lichaam gebeurt. Vraag naar de voordelen én de beperkingen. En vraag vooral ook naar de kostenconsequenties wanneer dit ook een belangrijke rol speelt.

Daarna kun je zelf kiezen wat past bij degene die is overleden en bij de manier waarop jullie het afscheid willen regelen.

Uiteindelijk draait de keuze niet om de techniek.

Het draait om de mogelijkheden van een passende manier van afscheid nemen.