Met lak verzegelde enveloppen op een houten tafel
Foto: Raymond Petrik via Unsplash

Een testament klinkt voor veel mensen als iets voor later. Iets voor mensen met veel geld, of voor als je oud bent. In mijn werk merk ik dat het vaak andersom is: juist bij gewone gezinnen, samenwoners en samengestelde families maakt een testament het verschil tussen duidelijkheid en onrust. In dit artikel lees je wat een testament is, wanneer het verstandig is om er een te maken en hoe dat in de praktijk gaat.

Wat is een testament?

Een testament is een notariële akte waarin je vastlegt wat er na je overlijden met je nalatenschap gebeurt: je geld, je huis, je bezittingen en ook je schulden. Je bepaalt wie je erfgenamen zijn, wie wat krijgt en wie de afwikkeling regelt.

Een volwaardig testament maak je altijd bij de notaris. Die controleert of je weet wat je tekent en of je het vrijwillig doet. De notaris bewaart het origineel en laat het inschrijven in het Centraal Testamentenregister (CTR). Zo kan het na je overlijden altijd worden teruggevonden.

Wat gebeurt er als je geen testament hebt?

Dan bepaalt de wet wie er erft. Dat heet het wettelijk erfrecht. In het kort:

  • Getrouwd of geregistreerd partner, met kinderen. De langstlevende partner krijgt alle bezittingen en schulden. De kinderen krijgen een vordering ter grootte van hun erfdeel, die ze in de regel pas kunnen opeisen als ook de tweede ouder overlijdt. Dit heet de wettelijke verdeling.
  • Samenwonend, maar niet getrouwd. Je partner erft niets van je, ook niet als jullie al jaren samenwonen of een samenlevingscontract hebben. Heb je kinderen, dan erven alleen zij.
  • Geen partner en geen kinderen. Dan erven je ouders, broers en zussen, en daarna verdere familie. Pas als er helemaal geen familie meer te vinden is, gaat de erfenis naar de Staat.

Voor veel mensen pakt dat prima uit. Maar lang niet altijd zoals je het zelf zou willen.

Wat kun je regelen in een testament?

  • Wie je erfgenamen zijn, en in welke verhouding zij erven.
  • Een legaat: een geldbedrag of een bepaald bezit voor een specifiek persoon of een goed doel.
  • Een executeur: iemand die na je overlijden je nalatenschap afwikkelt. Die kun je alleen in een testament benoemen.
  • Voogdij en bewind voor minderjarige kinderen. Een voogd kun je ook laten vastleggen in het gezagsregister, een bewindvoerder alleen via je testament.
  • Een uitsluitingsclausule, zodat een erfenis bijvoorbeeld buiten een huwelijksgemeenschap blijft als je kind gaat scheiden.
  • Onterving. Let wel: kinderen houden altijd recht op hun legitieme portie, de helft van wat zij zonder testament zouden krijgen. Het kabinet liet in juni 2026 weten dat er onvoldoende draagvlak is om die regel af te schaffen. Hij blijft dus gewoon bestaan.

Wanneer maak je een testament?

Er is geen vaste leeftijd. Het goede moment is wanneer je leven verandert. Denk aan:

  • Je gaat samenwonen. Zonder testament erft je partner niets.
  • Je krijgt kinderen. Wie zorgt er voor hen als jullie er allebei niet meer zijn?
  • Je vormt een samengesteld gezin. Stiefkinderen erven volgens de wet niet van hun stiefouder.
  • Je koopt een huis of start een eigen onderneming.
  • Je gaat scheiden, of je partner overlijdt.
  • Je wilt iemand buiten de familie of een goed doel iets nalaten.
  • Je hebt geen contact meer met een familielid dat volgens de wet zou erven.

Heb je al een testament? Bekijk het dan om de paar jaar opnieuw, en zeker na een grote gebeurtenis. Testamenten van vóór 2003, toen het erfrecht ingrijpend veranderde, kunnen nu heel anders uitpakken dan destijds bedoeld.

Hoe gaat het in de praktijk?

  1. Bereid je voor. Schrijf voor jezelf op wat je bezit, aan wie je iets wilt nalaten (in notaristaal heet dat iemand ‘bedenken’) en waar je je zorgen over maakt. Bespreek het ook met je partner of kinderen.
  2. Kies een notaris. Notarissen bepalen zelf hun tarieven, dus vergelijken loont. Heb je een samengesteld gezin of een onderneming, kies dan iemand die gespecialiseerd is in familierecht.
  3. Het gesprek. De notaris luistert naar je situatie en wensen, geeft advies en stelt een concept op.
  4. Lezen en ondertekenen. Klopt alles, dan onderteken je het testament bij de notaris. Die zorgt voor de inschrijving in het CTR.

Voor een eenvoudig testament betaal je in 2026 meestal tussen de € 450 en € 650. Bij complexere wensen kan dat oplopen tot € 850 of meer. Laat je tegelijk een levenstestament maken, dan is er vaak korting mogelijk.

Wijzigen kan altijd, maar ook dat gaat via de notaris. Je oude testament thuis verscheuren heeft geen effect: de notaris bewaart het origineel.

Testament of codicil?

Een codicil is een eenvoudige eigen verklaring, zonder notaris. Hij is geldig als je hem helemaal met de hand schrijft, dateert en ondertekent. Je kunt er alleen bepaalde spullen mee nalaten, zoals sieraden, kleding en inboedel, en je uitvaartwensen in vastleggen. Geld, een huis, erfgenamen of een executeur regel je er niet mee. En je nabestaanden moeten hem wel kunnen vinden. Een codicil is dus een aanvulling op een testament, geen vervanging.

Je uitvaartwensen: niet alléén in je testament

Dit zie ik in de praktijk regelmatig gebeuren. Mensen zetten hun uitvaartwensen in hun testament en gaan ervan uit dat die vanzelf worden opgevolgd. Maar een uitvaart vindt in Nederland uiterlijk op de zesde werkdag na het overlijden plaats, en het testament wordt vaak pas daarna bij de notaris opgevraagd. Dan komen je wensen te laat.

Leg je wensen voor je afscheid daarom ook vast in een persoonlijk uitvaartplan of een codicil, en vertel je naasten waar ze dat kunnen vinden. Denk daarbij ook aan je digitale nalatenschap: accounts, foto’s en abonnementen.

Veelgestelde vragen over het testament

Kan ik zelf een testament schrijven?

Je kunt een zelf geschreven testament laten bewaren (deponeren) bij een notaris. Ook dan heb je dus de notaris nodig, en de kosten zijn vaak vergelijkbaar. Een zelf geschreven stuk zonder notaris geldt hooguit als codicil.

Hoe weet ik of een overledene een testament had?

Dat kun je opvragen bij het Centraal Testamentenregister. Online kan dat voor mensen die na 30 september 1994 zijn overleden en in Nederland woonden. Het register vertelt bij welke notaris het testament ligt; die notaris informeert de erfgenamen over de inhoud.

Wat is het verschil met een levenstestament?

Een testament geldt na je overlijden. Een levenstestament geldt tijdens je leven, voor het geval je zelf geen beslissingen meer kunt nemen, bijvoorbeeld over je financiën of medische zorg.

Kan ik mijn kind onterven?

Ja, maar je kind houdt recht op de legitieme portie: de helft van het wettelijke erfdeel. Dat is een geldvordering, en je kind moet er zelf een beroep op doen.

Samen nadenken over later

Een testament gaat over geld en bezit, maar belangrijker nog is dat het gaat over de zorg voor je partner, je kinderen en de mensen om wie je geeft. Ik ben geen notaris en geef geen juridisch advies; daarvoor is de notaris de aangewezen persoon. Wel denk ik graag met je mee over je wensen voor later, ook voor je afscheid, zodat je goed voorbereid aan tafel zit. Neem gerust contact op.