Wat is natuurbegraven?
Natuurbegraven krijgt steeds meer aandacht. Het wordt vaak omschreven als een natuurlijke en duurzame manier van begraven. Toch vraagt juist het woord ‘natuur’ in Nederland om enige nuance.
Ons Nederlandse landschap is vrijwel volledig door mensen gevormd en wordt ook door mensen beheerd. Bossen, heidevelden, graslanden en andere gebieden die wij als natuur ervaren, maken grotendeels deel uit van ons cultuurlandschap. Ook een natuurbegraafplaats is geen onaangetaste wildernis, maar een gebied waarin natuurbeheer en begraven bewust met elkaar worden verbonden.
Dat maakt natuurbegraven niet minder waardevol. Het betekent wel dat we zorgvuldig moeten kijken naar wat natuurbegraven werkelijk inhoudt, welke voordelen het biedt en welke claims we daarbij terecht kunnen maken.
In dit artikel neem ik je mee in die mogelijkheden én in de nuances.
Hoe vaak kiezen mensen voor natuurbegraven?
Crematie is op dit moment veruit de meest gekozen vorm van lijkbezorging in Nederland. In 2024 overleden in Nederland 171.945 mensen. Daarvan werden 116.670 mensen gecremeerd. Dat is 67,85 procent van alle overledenen.
Deze cijfers zijn afkomstig van de LVC, de Landelijke Vereniging van Crematoria. De LVC is de brancheorganisatie van crematoria in Nederland en houdt onder andere het aantal crematies en het crematiepercentage bij.
Naast crematie wordt gekozen voor begraven. Binnen die groep neemt natuurbegraven een steeds duidelijkere plaats in.
Volgens cijfers van BRANA, de Branchevereniging Natuurbegraafplaatsen, vonden in 2024 bij de aangesloten natuurbegraafplaatsen ongeveer 3.500 natuurbegravingen plaats. Dat komt neer op ruim 2 procent van alle overledenen in Nederland.
BRANA vertegenwoordigt natuurbegraafplaatsen die werken volgens gezamenlijke uitgangspunten voor onder andere natuurbeheer, kwaliteit en eeuwigdurende grafrust.
De verhouding in 2024 zag er daarmee globaal als volgt uit:
Cremeren: 67,85 procent
Natuurbegraven bij aangesloten natuurbegraafplaatsen: ruim 2 procent
Overige vormen van begraven: ongeveer 30 procent
Natuurbegraven vormt dus nog een relatief klein deel van alle uitvaarten, maar de ontwikkeling is opvallend. Ruim tien jaar geleden ging het volgens BRANA om ongeveer 150 natuurbegravingen per jaar. Inmiddels gaat het om ongeveer 3.500.
Natuurbegraven heeft daarmee een duidelijke plaats gekregen binnen de mogelijkheden waaruit mensen tegenwoordig kunnen kiezen.
Het grote verschil: eeuwigdurende grafrust
Een belangrijk verschil tussen regulier begraven en natuurbegraven is de duur van het grafrecht.
Bij een reguliere begraafplaats wordt het grafrecht doorgaans voor een bepaalde periode uitgegeven. Afhankelijk van de begraafplaats en het soort graf kan dat recht later worden verlengd. Daar zijn opnieuw kosten aan verbonden. Wanneer de grafrechten uiteindelijk niet worden verlengd, kan een graf op termijn worden geruimd.
Bij een natuurbegraafplaats die voldoet aan de uitgangspunten van BRANA geldt eeuwigdurende grafrust. Het natuurgraf wordt niet geruimd en het grafrecht verloopt niet. De kosten voor het graf worden eenmalig betaald. Nabestaanden krijgen daardoor later niet opnieuw te maken met de keuze en de kosten voor verlenging van grafrechten.
Voor veel mensen is juist die blijvende rustplaats een belangrijk argument om voor natuurbegraven te kiezen. Ook toekomstige generaties hoeven niet te beslissen of een graf behouden moet blijven.
De zichtbaarheid van het graf verandert ondertussen wel. Een tijdelijke houten grafmarkering kan uiteindelijk verdwijnen, begroeiing keert terug en het graf gaat steeds verder op in het landschap.
De plek zelf blijft echter bestaan. De exacte ligging van een natuurgraf wordt vastgelegd met coördinaten. Daardoor kunnen nabestaanden de plek waar iemand begraven ligt ook vele jaren later eenvoudig terugvinden, zelfs wanneer er geen zichtbare grafmarkering meer aanwezig is.
Een natuurbegraafplaats is onderdeel van het landschap
Wie een natuurbegraafplaats bezoekt, ervaart meestal rust, ruimte en veel groen. Toch is het goed om ook hier nauwkeurig te blijven in onze woorden.
Nederland bestaat vrijwel volledig uit cultuurlandschap. Bossen, heidevelden, graslanden en andere groene gebieden zijn gevormd, ingericht of worden beheerd door mensen. Ook een natuurbegraafplaats maakt deel uit van zo’n beheerd landschap.
Dat doet niets af aan de waarde van zo’n plek. Het betekent wel dat natuurbegraven niet hetzelfde is als begraven in onaangetaste natuur.
Juist die nuance vind ik belangrijk. Wie bewust kiest voor natuurbegraven, mag weten wat die keuze werkelijk inhoudt.
Wat gebeurt er met het graf en welke materialen zijn toegestaan?
Bij natuurbegraven is het uitgangspunt dat het graf uiteindelijk volledig opgaat in het landschap. Daarom gelden er regels voor de materialen die in de bodem worden gebracht.
De kist, mand of lijkwade en in veel gevallen ook de kleding van de overledene moeten bestaan uit natuurlijke, biologisch afbreekbare materialen. De precieze voorschriften verschillen per natuurbegraafplaats. Het is daarom verstandig om vooraf te controleren welke materialen op de gekozen locatie zijn toegestaan.
Ook na een crematie zijn er op verschillende natuurbegraafplaatsen mogelijkheden. De as kan bijvoorbeeld worden begraven in een biologisch afbreekbare urn. Op sommige locaties kan de as ook worden verstrooid. Welke mogelijkheden gelden, verschilt per natuurbegraafplaats.
Een natuurgraf vraagt geen traditioneel grafmonument van steen. Vaak wordt de plek gemarkeerd met een eenvoudige houten schijf of een ander natuurlijk gedenkteken. Dat materiaal vergaat uiteindelijk en gaat op in het landschap. Bij sommige natuurbegraafplaatsen bestaan daarnaast mogelijkheden waarbij een boom of andere beplanting een rol krijgt als levende herinnering.
Een ander praktisch verschil met veel reguliere graven is dat er geen terugkerende kosten zijn voor het onderhoud van een traditioneel grafmonument en, bij eeuwigdurend grafrecht, ook geen periodieke verlenging van het grafrecht. Daardoor weet je bij de aankoop van een natuurgraf doorgaans beter welke kosten aan de rustplaats verbonden zijn.
Wie verschillende natuurbegraafplaatsen en hun tarieven wil vergelijken, kan daarvoor onder andere kijken op allenatuurbegraafplaatsen.nl. De tarieven en voorwaarden verschillen per locatie, dus we controleren deze altijd vooraf bij de natuurbegraafplaats zelf.
Naast begraven en cremeren ontstaan nieuwe mogelijkheden
Begraven en cremeren zijn in Nederland nog altijd de bekendste vormen van lijkbezorging. Tegelijkertijd worden nieuwe technieken ontwikkeld die in de toekomst meer keuze kunnen bieden.
Een daarvan is resomeren, ook wel watercremeren of alkalische hydrolyse genoemd. Daarbij wordt het lichaam in een afgesloten installatie afgebroken in een vloeistof die bestaat uit ongeveer 95 procent water en 5 procent alkalische oplossing. Bij het Resomationproces wordt daarvoor kaliumhydroxide gebruikt. Door de combinatie van water, alkaliteit, warmte en druk wordt het natuurlijke afbraakproces sterk versneld.
Uiteindelijk blijven vooral de botresten over. Deze worden gedroogd en vermalen tot een fijn, helderwit poeder. Die lichte kleur verschilt duidelijk van het meer asgrauwe grijs dat we kennen van crematieas. Dat komt doordat de botresten tijdens het resomatieproces intensief met de alkalische vloeistof worden gereinigd. Daarna kunnen de resten, net als crematieas, aan de nabestaanden worden meegegeven.
Resomeren van mensen is in Nederland op dit moment nog niet toegestaan. Daarvoor moet de wetgeving worden aangepast. De techniek is echter niet alleen theoretisch beschikbaar. Bij uitvaartcentrum ’t Vijfde Seizoen in Ommeren staat sinds 2023 een werkende resomator klaar. Deze kan voor menselijke overledenen worden gebruikt zodra de Nederlandse wetgeving dat toestaat.
Bij huisdieren is resomeren in Nederland inmiddels wel mogelijk en wordt de techniek op verschillende locaties al toegepast.
Ook buiten Nederland ontstaan nieuwe vormen. In de Duitse deelstaat Sleeswijk Holstein is in juni 2026 na een wetenschappelijk begeleide proefperiode een nieuwe vorm van lijkbezorging wettelijk toegestaan die Reerdigung wordt genoemd. Daarbij wordt het lichaam in een gesloten systeem met plantaardig materiaal onder gecontroleerde omstandigheden versneld afgebroken tot aarde. Die aarde wordt vervolgens op een begraafplaats begraven.
Bron: deelstaat Sleeswijk Holstein, informatie over Reerdigung, 2026.
In Nederland kennen we deze vorm van lijkbezorging nog niet als toegestane mogelijkheid.
Deze ontwikkelingen laten zien dat de keuze in de toekomst waarschijnlijk niet beperkt blijft tot begraven of cremeren. Nieuwe technieken kunnen andere mogelijkheden bieden, maar ook hier vind ik het belangrijk om niet alleen naar begrippen als ‘natuurlijk’ of ‘duurzaam’ te kijken. De werkelijke milieubelasting, wetenschappelijke onderbouwing en zorgvuldige omgang met een overledene verdienen minstens zoveel aandacht.
Is natuurbegraven vanzelfsprekend ook duurzaam?
Natuurbegraven wordt vaak in één adem genoemd met duurzaamheid. Dat is begrijpelijk. Een graf gaat op in het landschap, er wordt gebruikgemaakt van biologisch afbreekbare materialen en een traditioneel grafmonument ontbreekt. Toch betekent dit niet vanzelfsprekend dat iedere vorm van natuurbegraven ook duurzaam is.
Bij een begrafenis brengen we niet alleen een kist, mand of lijkwade in de bodem, maar ook het lichaam van de overledene. Tijdens de ontbinding komen stoffen uit het lichaam uiteindelijk in de bodem terecht. Daarbij bestaat onder andere aandacht voor restanten van geneesmiddelen en andere stoffen die iemand tijdens het leven heeft opgenomen. Onderzoek laat zien dat geneesmiddelresten in de omgeving van begraafplaatsen kunnen worden aangetroffen, maar over de omvang en ecologische betekenis daarvan is nog onvoldoende bekend.
Bron: Fiedler, Dame en Graw, onderzoek naar geneesmiddelresten in drainagewater van begraafplaatsen, 2018.
Ook bij producten die als duurzaam of natuurvriendelijk worden aangeboden, vind ik het belangrijk om kritisch te blijven. Een biologisch afbreekbare kist kan bijvoorbeeld voordelen hebben ten opzichte van materialen die moeilijk afbreken. Dat betekent nog niet vanzelfsprekend dat het begraven van een lichaam daarmee de natuur verrijkt.
Duurzaamheid gaat bovendien over meer dan alleen het graf. Denk aan de herkomst en productie van materialen, vervoer, energiegebruik, natuurbeheer en de invloed op bodem en grondwater.
Daarom gebruik ik begrippen als natuurlijk, duurzaam en natuurverrijkend liever niet als vanzelfsprekend keurmerk. Ze verdienen onderbouwing.
“Een natuurgerichte keuze begint wat mij betreft bij weten wat die keuze werkelijk betekent”.
Welke keuze past bij jou?
Natuurbegraven is meer dan kiezen voor een mooie plek in een groene omgeving. Het gaat ook over de duur van het grafrecht, de materialen die worden gebruikt, de manier waarop het gebied wordt beheerd en de betekenis die een blijvende rustplaats voor jou en je naasten heeft.
Misschien spreekt juist de eenvoud je aan. Geen traditioneel grafmonument, geen periodieke verlenging van grafrechten en een plek die in de loop van de tijd steeds verder opgaat in het landschap. Voor een ander wegen bereikbaarheid, familietradities of de mogelijkheid van crematie juist zwaarder.
Er bestaat daarom geen keuze die voor iedereen de beste is. Wel helpt het om je vooraf goed te informeren en verschillende mogelijkheden naast elkaar te zetten.
“Een afscheid krijgt betekenis wanneer je bewust kiest voor wat bij jou en je naasten past”.
Wil je jouw eigen wensen en keuzes vooraf vastleggen? Lees dan meer over het Persoonlijk Uitvaartplan.
